Στις 11 Οκτωβρίου 1971, ο Αμερικανός τροβαδούρος Harry Nilsson κυκλοφορεί το σινγκλ Without You και γράφει ιστορία! Το τραγούδι αυτό, που αποτέλεσε τη μεγαλύτερη εμπορική επιτυχία του Nilsson, κυριάρχησε στα charts Ευρώπης και Αμερικής, χάρισε Grammy στον εκτελεστή του, έχει συμπεριληφθεί στη λίστα 500 Greatest Songs of All Time του περιοδικού Rolling Stone και χαρακτηρίστηκε ως η πρώτη power ballad της Ιστορίας (Σ.Σ. Πολλοί θεωρούν το Stairway to Heaven ως την πρώτη power ballad, όμως το Without You, όντας πιο σπαραξικάρδιο, ταιριάζει καλύτερα στον ορισμό αυτού του νέου μουσικού είδους. Όπως είπε ο Paul McCartney, μιλάμε για το “killer song of all time”! Με μια μικρή λεπτομέρεια: Το τραγούδι αυτό δεν το έχει γράψει ο Harry Nilsson, ούτε ανήκει σε αυτόν η πρώτη εκτέλεση. Πρόκειται για σύνθεση των Pete Ham και Tom Evans, που ήταν μέλη του γκρουπ Badfinger και παρουσίασαν το κομμάτι το 1970, χωρίς όμως επιτυχία. Ε, καλά -θα μου πείτε- συμβαίνουν αυτά στον θαυμαστό κόσμο της μουσικής. Εδώ, ολόκληροι Beatles είδαν το τραγουδάκι τους‘With a Little Help from My Friends να απογειώνεται από την αξεπέραστη διασκευή του Joe Cocker. Ή, τι να πούμε για την σπουδαία Dolly Parton, που είδε ξαφνικά μια μεγάλη της επιτυχία, το I Will Always Love You να εκτοξεύεται στην στρατόσφαιρα χάρη στη μοναδική ερμηνεία της Whitney Houston. Οι Badfinger θα ήταν εμπόδιο; Όχι βέβαια! Μόνο που εδώ έχουμε να κάνουμε με μια τραγική κατάληξη: την αυτοκτονία των δύο συντελεστών του τραγουδιού!
ΠΩΣ ΓΡΑΦΤΗΚΕ
Ας κάνουμε ένα μικρό βήμα πίσω, στο 1970, όπου οι Αγγλο-ουαλοί Badfinger απολαμβάνουν την πρώτη τους επιτυχία, το Come and Get it, ένα τραγούδι του Paul McCartney για την ταινία Magic Christian, όπου πρωταγωνιστούσε ο Ringo Starr στο πλευρό του Peter Sellers. O Pete Ham (πληκτράς, κιθαρίστας και τραγουδιστής του γκρουπ), ετοιμάζεται για βραδινή έξοδο με την κοπέλα του Beverly Tacker. Πάνω όμως που είναι έτοιμοι να βγουν, τον καλεί στο τηλέφωνο ο μπασίστας του γκρουπ, ο Tom Evans, που του ζητάει να ακυρώσει τα όποια σχέδια του για το βράδυ και να τρέξει στο στούντιο, για να δουλέψουν σε μια καλή ιδέα του Evans για τραγούδι. Ο Ham αρνείται, για να μην στενοχωρήσει την Beverly, εκείνη όμως καταλαβαίνει ότι, και αν ακόμα έβγαιναν, το μυαλό του Ham θα ήταν κολλημένο στο τι θα μπορούσε να προκύψει αν αυτός πήγαινε τελικά στο στούντιο, οπότε -πολύ λογικά- του πρότεινε να αναβάλουν την έξοδό τους. Εκείνος συγκινήθηκε, γιατί κατάλαβε ότι η Beverly υποχώρησε για να μην τον στενοχωρήσει, και της απάντησε ποιητικά: «Το στόμα σου χαμογελάει, τα μάτια σου όμως είναι θλιμμένα». Πάνω στα λόγια αυτά, ο Ham έγραψε -λίγο αργότερα- τους μετέπειτα διάσημους στίχους: "Well I can't forget tomorrow, when I think of all my sorrow, when I had you there but then I let you go, and now it's only fair that I should let you know ... if it's love". Οι στίχοι αυτοί τού φάνηκαν πολύ καλοί, προβληματιζόταν όμως με το ρεφρέν. Κι εκείνη την ώρα καταφθάνει στο στούντιο ο Tom Evans, κουβαλώντας τη δική του ιστορία: Ο Tom είχε δεσμό με μια Γερμανιδούλα από τη Βόννη, τη Marianne, η οποία όμως φαίνεται πως αποφάσισε να τον σχολάσει. Εκείνος δεν το έβαλε κάτω. Την αναζήτησε σε Αγγλία και Γερμανία και στο τέλος, μην μπορώντας να την βρει, κατέληξε στο σπίτι μιας φίλης της, της Karen, όπου άφησε τα αισθήματά του να ξεχυθούν: "She's left me. I need her back. I can't live without her". Και, μέσα από τα λόγια αυτά, ξεπήδησε το πρόπλασμα ενός νέου τραγουδιού, με τίτλο ‘I Can’t Live’, που το ρεφρέν του πήγαινε κάπως έτσι: "I can't live, if living is without you, I can't live, I can't give any more". Δεν είχε όμως ιδέα τι να γράψει στα κουπλέ. Και να λοιπόν, πώς γράφεται η ιστορία! Οι δύο συνεργάτες κατάλαβαν αμέσως ότι αν ένωναν τα δύο τραγούδια, κάτι καλό θα προέκυπτε. Απ’ τη μια, οι ζεστοί, τρυφεροί, συναισθηματικοί στίχοι του Ham κι απ’ την άλλη, το έντονο, φορτισμένο, τραγικό ρεφρέν του Evans. Ο τέλειος συνδυασμός, θα έλεγε κανείς! Χμ, όχι ακριβώς!
Η ΠΡΩΤΗ ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ούτε ο Ham, ούτε ο Evans θεώρησαν ότι είχαν δημιουργήσει ένα hit. Εξ ου και δεν το κυκλοφόρησαν σε single. Αρκέστηκαν να το συμπεριλάβουν στο 2ο άλμπουμ των Badfinger, με τίτλο No Dice. Και ούτε που το έβαλαν σε περίοπτη θέση! Τελευταίο στην πρώτη πλευρά το άφησαν! Ένα «στεγνό» κομμάτι, χωρίς τίποτε το εντυπωσιακό στην ενορχήστρωση ή την ερμηνεία. Αυτή ήταν, άλλωστε, και η γνώμη των μουσικοκριτικών: Λιτή, διεκπεραιωτική εκτέλεση, που θύμιζε περισσότερο προσχέδιο, παρά ολοκληρωμένο κομμάτι. Και έτσι, το καημένο το Without You πέρασε απαρατήρητο. Όχι όμως για πολύ!
ΚΑΙ ΤΟΤΕ, ΤΟ ΑΚΟΥΕΙ Ο NILSSON!
Το έχουμε πει και ξαναπεί: Αν είναι να σε βρει η επιτυχία, θα σε βρει όπου και να κρύβεσαι! Έτυχε λοιπόν ο σπουδαίος τραγουδιστής και συνθέτης Harry Nilsson να πάει σ’ ένα πάρτι στο Laurel Canyon, το 1971. Καλά! Όταν λέμε «έτυχε», δεν το εννοούμε ακριβώς. Το Laurel Canyon, μια περιοχή στους λόφους του Hollywood, στο Λος Άντζελες, είχε πάρει τα ηνία της σύγχρονης καλλιτεχνικής ζωής από το Swinging London και το Village της Νέας Υόρκης, που μεσουράνησαν στη δεκαετία του ’60. Τώρα, στην αρχή της νέας δεκαετίας, το Laurel Canyon ήταν το λίκνο του νεωτερισμού και της ελεύθερης έκφρασης, έχοντας ως «σημαίες» του την Joni Mitchell, τους Crosby, Stills, Nash and Young, τους Eagles, τη Linda Ronstadt, και κάτι άλλα ιερά τέρατα! Και, ανάμεσα σ’ αυτούς, και τον Harry Nilsson, που την εποχή εκείνη απολάμβανε μεγάλης φήμης ως τραγουδιστής του διαχρονικού Everybody’s Talking (που ακουγόταν στην ταινιάρα ‘Ο καουμπόη του μεσονυχτίου’), αλλά και ως συνθέτης του One, της πρώτης μεγάλης επιτυχίας των 3 Dog Night. Κοντά σ ’αυτά, ο Nilsson θεωρείτο (με κάποιο τρόπο) ως το alter ego του John Lennon, με τον οποίο-άλλωστε- είχε στενή φιλία. Έτσι, όταν ο dj έβαλε στο πικάπ το Without You των Badfinger, o Harry Nilsson νόμισε ότι ακούει τον John Lennon και έδωσε μεγαλύτερη προσοχή στο τραγούδι. Δεν έπεσε και πολύ έξω, εδώ που τα λέμε. Οι Badfinger ήταν, ούτως ή άλλως, υπό την ισχυρή επιρροή του Paul McCartney και ηχογραφούσαν στο Abbey Road, με παραγωγούς τους «έμπιστους» των Beatles, τον Geoff Emerick και τον Mal Evans, πώς να μην τους μπερδέψεις με τους Beatles; Τέλος πάντων, μόλις του διευκρίνισαν ότι δεν επρόκειτο για τους Beatles, o Harry Nilsson αποφάσισε να περιλάβει αυτό το κομμάτι στο νέο του άλμπουμ Nilsson Shmilsson, που ήταν προγραμματισμένο να κυκλοφορήσει μέσα στο 1971. Ήταν μια απρόσμενη απόφαση. Κανονικά, δεν τον συγκινούσαν τα ερωτικά τραγούδια. Οι συνθέσεις του ήταν -έως τότε- πιο απόμακρες και πιο λιτές. Όμως κάτι τον έθελξε σ’ αυτό το τραγούδι. Ήταν μάλλον η συναισθηματική φόρτιση των στίχων και η θεατρικότητα του ρεφρέν, που όμως δεν τονίζονταν αρκετά. Και πίστεψε ότι η εκφραστικότητα και το εύρος της φωνής του θα έδιναν άλλη δύναμη σε αυτήν την όμορφη μπαλάντα.
Η ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ
Το πρώτο που έπρεπε να εξασφαλίσει ο Nilsson ήταν η συγκατάθεση των δημιουργών. Ας δούμε πώς επιτεύχθηκε αυτή, με τα λόγια του Tom Evans, από το 1972: «Ήμασταν όλοι στο στούντιο, στο Λονδίνο. Το κλίμα δεν ήταν καλό, ήμασταν σε μια δύσκολη φάση μεταξύ μας. Εμφανίζεται λοιπόν αυτός ο τύπος και μας λέει: ‘Είσαστε οι Badfinger; Έχω εδώ ένα τραγούδι να σας παίξω’. Και μας παίζει μια διασκευή του Without You και μας λέει ότι θέλει να το κυκλοφορήσει, κατ’ αρχήν, ως single. Δεν το πιστεύαμε! Κανείς δεν είχε διασκευάσει δικό μας κομμάτι ως τότε. Ήταν πολύ σπουδαίο για εμάς, ήταν μια κρυφή μας φιλοδοξία, να γράψουμε για άλλους καλλιτέχνες. Και να που συνέβη!».
Στη συνέχεια, έχοντας την αμέριστη υποστήριξη της δισκογραφικής του εταιρίας RCA, o Nilsson απευθύνθηκε στον παραγωγό Richard Perry, ο οποίος είχε στη φαρέτρα του -μεταξύ άλλων- την παραγωγή του άλμπουμ του Ringo Starr, Sentimental Journey. O Perry δέχτηκε, με την προϋπόθεση ότι αυτός θα είχε την ευθύνη των τελικών αποφάσεων. Βλέπετε, ο Nilsson ήταν δύστροπος και κλειστός χαρακτήρας, είχε ισχυρή άποψη για την πορεία των πραγμάτων, κάτι πολύ ενοχλητικό για έναν star παραγωγό. Περιέργως, ο Nilsson συμφώνησε με τις απαιτήσεις του Perry και, αφού εξασφάλισαν τα Island Studios, ξεκίνησαν την ηχογράφηση. Η αρχική ιδέα του Nilsson για την ενορχήστρωση ήταν ένα επιβλητικό πιάνο, όμως ο Perry τον έπεισε ότι ήταν απαραίτητη μια κλασική ορχήστρα, χωρίς βεβαίως να μειώνεται ο ρόλος του πιάνου. Ως πιανίστας επιλέχτηκε ο σπουδαίος Gary Wright, ο οποίος είχε δουλέψει με τους Badfinger, αλλά και με τον George Harrison. Για τα κλασικά μέρη της ενορχήστρωσης επιλέχτηκε ο περιζήτητος Paul Buckmaster (γνωστός για τη συνεργασία του με Elton John, Rolling Stones, David Bowie, Bee Gees, και άλλους). Η ομάδα των μουσικών συμπληρώθηκε με τον Μπητλικό μπασίστα Klaus Voorman και τον ακριβοθώρητο session ντράμερ Jim Keltner (που έπαιξε αργότερα με τους Travelling Wilburys). Στην ακουστική κιθάρα ήταν ο John Uribe. Η συνεργασία των κλασικών σολίστ και των ροκ μουσικών ήταν άψογη. Το αποτέλεσμα των ηχογραφήσεων ήταν μοναδικό, όμως ο Nilsson ήταν μέσα στη γκρίνια, μονολογώντας ότι «αυτό το κομμάτι είναι απαίσιο».
Και έρχεται η ώρα να ηχογραφήσουν τα φωνητικά. Εδώ πια ο Nilsson δεν κρατιότανε. Έπρεπε να γίνει οπωσδήποτε το δικό του. Ο Richard Perry αποφάσισε να του μιλήσει σοβαρά: «Harry, θυμάσαι όταν ήρθες και μου ζήτησες να κάνω την παραγωγή, συμφώνησες ότι εγώ θα έχω τον τελευταίο λόγο»; Και ο Nilsson απάντησε αφοπλιστικά: «Σου είπα ψέματα». Και έτσι έληξε η διαφωνία τους! Κατάλαβαν τότε ότι δεν είχαν άλλο καιρό για χάσιμο. Όρμησαν σ’ ένα ταξί, έφτασαν στο στούντιο ασθμαίνοντας και, κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, ηχογραφήθηκε αυτή η ιστορική ερμηνεία!
ΘΡΙΑΜΒΕΥΤΙΚΗ ΥΠΟΔΟΧΗ
Το single κυκλοφόρησε τον Οκτώβριο του 1971 και βρήκε αμέσως τη θέση του στα αμερικάνικα charts, προχωρώντας σταθερά προς τα πάνω, μέχρι να πιάσει κορυφή τον Φεβρουάριο του 1972, όπου παρέμεινε για 4 εβδομάδες. Αντίστοιχα, στο βρετανικό chart έπιασε ταβάνι τον Μάρτιο 1972 και παρέμεινε εκεί 5 εβδομάδες. Ανάλογη επιτυχία γνώρισε το τραγούδι και σε άλλες χώρες (Αυστραλία, Νέα Ζηλανδία, Ιρλανδία). Η υποδοχή από τους μουσικοκριτικούς ήταν ενθουσιώδης: «Μακράν η καλύτερη μπαλάντα του Nilsson», γράφει το Billboard, ενώ το Cashbox συμφωνεί απολύτως: «Μία μοναδική στιγμή του ντουέτου Ham και Evans, σε συνδυασμό με το πιάνο του Gary Wright και το απεριόριστο εύρος της φωνής του Nilsson και έχουμε την καλύτερη μπαλάντα». Και από κοντά η Record World διαπιστώνει ότι ο Nilsson έχει περίσσευμα από το υλικό, με το οποίο φτιάχνονται οι επιτυχίες.
Το τραγούδι προτάθηκε για Grammy to 1972, αλλά τελικά ήταν ο Nilsson που κέρδισε το βραβείο την επόμενη χρονιά: Grammy Award for Best Pop Vocal Performance, Male, 1973.
Η ΤΡΑΓΙΚΗ ΚΑΤΑΛΗΞΗ ΤΩΝ ΒΑΣΙΚΩΝ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΩΝ
Με μια τέτοια επιτυχία, θα περίμενε κανείς μια ατέλειωτη ροή χρημάτων για τους συντελεστές αυτού του τραγουδιού. Και είναι αλήθεια, ότι πολλοί άνθρωποι έγιναν πλούσιοι, εκτός από τους κύριους συντελεστές: Τον Peter Ham και τον Tom Evans! Έτυχε, βλέπετε, η Apple, η δισκογραφική εταιρία των Beatles που είχε τα δικαιώματα των Badfinger, να κηρύξει πτώχευση το 1973, χωρίς να μπορέσει να αποδώσει τα οφειλόμενα στους δημιουργούς. Αποτέλεσμα; Ο Peter Ham, κάτω από το βάρος διαρκών οικονομικών προβλημάτων, αυτοκτόνησε το 1975! Ανάλογη ήταν και η μοίρα του Tom Evans, ο οποίος τερμάτισε τη ζωή του το 1983, ύστερα από μια αντιδικία που είχε με τον κιθαρίστα Joey Molland για τα δικαιώματα του Without You.
Δυστυχώς, ούτε ο Harry Nilsson είχε καλύτερη τύχη στη ζωή του. Ο αλκοολισμός που κατέτρεχε την οικογένειά του χτύπησε και τον ίδιον, πολύ περισσότερο κάτω από το βάρος της διασημότητας και του πλούτου, με αποτέλεσμα να χάσει τη ζωή του το 1994, από καρδιακή ανεπάρκεια, σε ηλικία 52 ετών.
ΔΙΑΣΚΕΥΕΣ
Υπολογίζεται ότι παρουσιάστηκαν κάπου 150 διασκευές του τραγουδιού, αφότου κυκλοφόρησε (ανάμεσά τους, αυτές των Shirley Bassey, Engelbert Humperdinck, Johnny Mathis, Heart), με πιο αξιοσημείωτη αυτή των Air Supply, το 1991, μέχρις ότου εμφανίστηκε η Mariah Carey, το 1994. Ευνοημένη και από το γεγονός ότι συνέπεσε με τον θάνατο του Nilsson, η εκτέλεση της Marey πήγε αμέσως Νο 1 στο Ηνωμένο Βασίλειο και Νο 3 στις ΗΠΑ. «Αγαπούσα αυτό το τραγούδι από μικρό παιδί», λέει η Mariah Carey, «μου έφερνε πάντα δάκρυα όποτε το άκουγα και κάθε φορά σκεπτόμουν πόσο όμορφο τραγούδι είναι. Θυμάμαι, ήμουν σε ένα εστιατόριο και έπαιζαν το Without You στο background και ξαφνικά λέω στον εαυτό μου: ‘Τόσο γλυκό τραγούδι και πόσο πολύ το έχω επιθυμήσει, γιατί να μην το πω κι εγώ’; Και το έκανα! Και νομίζω ότι πρόκειται για ένα πανέμορφο τραγούδι».
LIVE ΕΚΤΕΛΕΣΗ
Ο Harry Nilsson αντιπαθούσε τα live, εξ ου και δεν τον έχουμε σε βίντεο να ερμηνεύει το Without You. Το μόνο που ενδεχομένως υπάρχει είναι ένα βιντεάκι από το Beatlefest 92, που έλαβε χώρα στο New Jersey, στο οποίο εμφανίζεται ο Nilsson στη σκηνή, μαζί με τους All-Starr Band, το γκρουπ του Ringo Starr, να ερμηνεύει το Without You, μόλις δύο χρόνια πριν πεθάνει. Όποιος ενδιαφέρεται, μπορεί να το δει εδώ
ΔΙΚΑΙΟΠΟΛΙΣ
24/10/26
Δημοσίευση σχολίου